Suzhou River – tìm lại quá khứ đã mất

– Nếu một ngày nào đó em biến mất, liệu anh có đi tìm em như Mã Đạt không?

– Có chứ

– Anh sẽ mãi đi tìm em chứ?

– Ừ

– Anh sẽ đi tìm em đến khi nào phải chết chứ?

– Anh sẽ tìm

– Anh nói dối

Mối tình bên dòng sông

Suzhou River mở đầu bằng câu hỏi của cô gái tên Mỹ Mỹ dành cho người yêu mình, anh chàng chụp ảnh sống cùng thành phố. Câu hỏi ấy được đặt trên nền một dòng sông, nhưng không phải một dòng sông thơ mộng xanh tươi có thể soi vào trong lòng, mà là một dòng sông đục ngầu và bẩn thỉu. Khi em biến mất, anh có đi tìm em không?

Screenshot from 2017-09-03 11:58:52.png

Đứng trên tàu, anh chàng chụp ảnh bắt đầu kể về dòng sông Tô Châu chảy qua thành phố Thượng Hải nơi anh sống. “Tôi hay cầm máy ảnh đi về cuối dòng Tô Châu. Bao nhiêu những truyền thuyết, câu chuyện, hồi ức, bao nhiêu những rác thải tích tụ ở đây suốt hơn thế kỷ qua… Nếu ngắm nhìn đủ lâu, dòng sông sẽ cho bạn thấy tất cả mọi thứ: thấy những người dân lao động, thấy những người bạn, thấy gia đình với bố mẹ và các con… và nhìn thấy cả sự cô độc. Thậm chí tôi còn được chứng kiến cảnh một đứa bé được chào đời trên thuyền, một cô gái đứng trên cầu nhảy xuống lòng sông hay thi thể của một cặp đôi trẻ”. Bản thân dòng sông đục ngầu và bẩn thỉu đó không cho ta thấy, mà là những con người hai bên bờ sông. Lou Ye muốn nói điều này, thế nên anh cho ta thấy những con người đứng trên thuyền và trên những chiếc cầu bắc ngang qua dòng Tô Châu.

Muốn biết câu chuyện của dòng sông ấy, ta phải nhìn những khuôn mặt người bên sông.

Muốn hiểu mối tình của anh ta với Mỹ Mỹ, ta phải quan sát Mã Đạt và Mẫu Đơn bên nhau. Hai cặp đôi soi chiếu vào nhau và dường như nói hộ lòng nhau và chỉ hoàn chỉnh khi đứng cạnh nhau. Họ bổ sung những điều cặp đôi còn lại thiếu, và dường như là hai nửa của một chuyện tình. Trong khi chàng trai chụp ảnh thường kể về cảm xúc của anh dành cho Mỹ Mỹ, Mã Đạt không bao giờ nói yêu Mẫu Đơn trước mặt cô mà chỉ chở cô đi chơi và làm những thứ điên rồ theo lời Mẫu Đơn. Mỹ Mỹ khi Mã Đạt chết đã nói “anh ấy chưa từng lừa em, từ trước đến giờ chưa bao giờ lừa em”. Đó là điều Mẫu Đơn chắc chắn đã nghĩ khi gặp lại Mã Đạt. Hay khi nói với chàng trai chụp ảnh rằng tôi biết Mỹ Mỹ lúc nào cũng yêu anh, Mã Đạt đã nói hộ cho Mỹ Mỹ và mong chờ một ngày Mẫu Đơn sẽ nói thế với mình.

Screenshot from 2017-09-03 11:13:55

Sự tương đồng kỳ lạ của Mỹ Mỹ và Mẫu Đơn đã tạo ra vấn đề mấu chốt cho câu chuyện. Không chỉ dừng lại ở việc có khuôn mặt giống nhau, hai cô gái còn cùng liên quan đến “nàng tiên cá”: Mỹ Mỹ đóng nàng tiên cá để biểu diễn trong quán bar, còn Mẫu Đơn luôn mang theo một con búp bê nàng tiên cá được Mã Đạt tặng vào ngày sinh nhật. Sau này trước khi cô biến mất vào lòng Tô Châu, Mẫu Đơn đã nói cô sẽ trở thành nàng tiên cá và quay lại tìm Mã Đạt. Xác Mẫu Đơn không bao giờ được tìm thấy dưới sông, và những người sống dọc dòng sông sau đó nhìn thấy Mẫu Đơn như một nàng tiên cá ngồi bên bờ Tô Châu và nghịch nước.

Mã Đạt mãi ám ảnh với khoảnh khắc ấy, rồi anh cứ đi tìm Mẫu Đơn của ngày xưa mà anh tin sẽ trở về dưới hình dạng nàng tiên cá. Anh tin Mỹ Mỹ chính là Mẫu Đơn. 

Mã Đạt gặp mặt Mẫu Đơn lần đầu ở quán bar

Mỹ Mỹ sau mỗi buổi diễn lại ngồi nghe câu chuyện từ Mã Đạt, câu chuyện lúc nào cũng giống nhau về lần gặp đầu tiên, về màu sơn móng tay, về hình dán yêu thích. Nhưng trước đó, lúc bên cạnh Mẫu Đơn, anh ta vẫn còn yêu Tiêu Hồng. Anh ta cũng có tình cảm với Mẫu Đơn, nhưng cái ám ảnh về quá khứ quá lớn và Mã Đạt mắc kẹt trong đó. Chính khuôn mặt của Mã Đạt và hành động bắt cóc Mẫu Đơn đã tố cáo anh ta. Khi Tiêu Hồng đã chết và Mẫu Đơn bỏ anh ta đi, Mã Đạt mới cố đi tìm Mẫu Đơn. Lúc này cô đã trở thành quá khứ của anh.

Những hồi ức miên man

Lou Ye sử dụng lối kể mang nhiều tính văn học hơn là điện ảnh: tường thuật ngôi thứ nhất. Anh kết hợp lời nói của nhân vật chính với hình ảnh như được quay từ một máy du lịch cầm tay để thể hiện lối dẫn chuyện này.

Sử dụng máy quay cầm tay thay vì máy tĩnh hoặc chuyển động trên trục, Suzhou River mang đến cảm giác ít tính sắp đặt hơn. Hình ảnh rung lắc và đôi khi cực kỳ sát nhân vật sẽ tạo cảm giác đáng tin hơn đối với nhân vật và cả câu chuyện. Lời kể của chàng nhiếp ảnh luôn chậm rãi và thường được đặt trên nền hình ảnh tương tự (anh ta thường kể lại đồng thời quay lại những điều đó cho ta thấy) như một lời bảo chứng cho những sự kiện đã xảy ra. Nó khiến người xem tin vào cái thực tại mang tính liêu trai bên dòng Tô Châu, nơi một cô gái nhảy xuống và không bao giờ được tìm thấy hóa thành nàng tiên cá lẩn khuất trước mắt những người sống trên sông. Lou Ye cũng thành công trong việc cùng lúc đó khắc họa sự mơ hồ khi tạo ra cảm giác rằng nhân vât cầm máy quay có thể đã sáng tạo ra câu chuyện đó: khi kể về Mã Đạt, anh ta luôn nói “có lẽ”. Có lẽ anh ta đã từng thế này, có lẽ anh ta đã từng thế kia, có lẽ câu chuyện của Mã Đạt và Mẫu Đơn không chỉ dừng lại ở đó… Khi Khai Tâm quán đóng cửa, anh ta nói “có lẽ những chuyện này chưa từng tồn tạị, không có cả Mẫu Đơn, Mã Đạt lẫn Mỹ Mỹ”.

Screenshot from 2017-09-04 09:48:18.png

Âm nhạc trong phim chủ yếu là nhạc không lời. Thứ âm nhạc ấy cứ dài mãi dài mãi, cho người xem cảm giác về sự miên man của một dòng sông, của những bí ẩn, của một mối tình vừa mới chớm nở mà ngỡ như sẽ tồn tại mãi. Duy nhất hai bài hát có lời được xếp đặt ở đầu và gần cuối phim: Bài hát đầu tiên là bài hát trong bộ phim Mã Đạt đã xem cùng Mẫu Đơn trong buổi tối cô đòi về nhà anh: “Anh không nhìn thấy gương mặt em , cũng chẳng nhìn thấy đôi mắt em…”. Sau này Mẫu Đơn đã hát lại bài hát đó trong khi Mã Đạt ngủ, dự báo cho một cuộc tình xa cách của hai người. Sau này khi đã trở về thành phố, ngày nào Mã Đạt cũng xem lại bộ phim. Bài thứ hai là bài hát nền cho những cảnh khi Mỹ Mỹ và anh chàng nhiếp ảnh cãi nhau và tránh mặt nhau ở gần cuối phim. Cả hai bài đều thể hiện sự chia lìa trong tình yêu.

This slideshow requires JavaScript.

Tất cả đều là hồi ức, nhưng khi được kể lại bằng hình ảnh và lời tường thuật, nó lại có một sức mạnh đáng kể. Nó hiển hiện như một thực tại trước mắt người xem. Bằng những cú đảo máy qua lại, Lou Ye mượt mà chuyển giữa hai thế giới, đưa người xem từ thực tại với Mỹ Mỹ sang quá khứ giữa Mã Đạt với Mẫu Đơn và quay trở lại: khi đứng trên ban công chờ Mỹ Mỹ về, anh chàng chụp ảnh đã quay lại những con người bên dưới đường, chuyển lên ban công một căn nhà, rồi khi trở xuống đã có Mã Đạt ngồi trên xe chờ và Mẫu Đơn bước đến. Giống như Mã Đạt và Mẫu Đơn luôn ở đó, họ cùng ở trong một không gian và thời gian với Mỹ Mỹ và bạn trai, và những ngày Mỹ Mỹ biến mất là những ngày cô trở thành Mẫu Đơn và đến gặp Mã Đạt. Không sử dụng những chuyển cảnh thể hiện sự hồi tưởng, không nốt cả thứ cliché dùng màu trắng đen cho quá khứ, hai thế giới của hai cuộc tình trở thành một, làm tăng cảm giác về sự bí ẩn trong thân phận hai cô gái. Hiện thực, quá khứ và truyền thuyết hòa quyện với nhau mịn màng trong suốt bộ phim.

 Nỗi ám ảnh riêng và chung

Giống như các đạo diễn khác thuộc thế hệ thứ 6 của điện ảnh Trung Quốc, Lou Ye mang trong mình một thứ ám ảnh gần như bản năng về sự thay đổi chóng mặt của Đại Lục. Thành phố ở hai bờ Tô Châu trong phim tràn ngập những ngôi nhà xây dở, những khu nhà bỏ hoang, những tiếng xe cộ đi lại, những ánh đèn neon phả ra từ quán bar vào ban đêm, những căn hộ nhỏ kín mít… Tất cả mang lại một cảm giác về thành thị, về sự phát triển và đô thị hóa.

608full-suzhou-river-screenshot.jpg

Đối diện với sự thay đổi ấy, Lou Ye đã hòa trộn sự ám ảnh về tình yêu của mình vào đó. Mẫu Đơn và Mã Đạt dường như là phiên bản ngây thơ và trẻ trung hơn của Mỹ Mỹ và anh chàng nhiếp ảnh, những điều họ làm mang ít tính đô thị hơn (Mẫu Đơn là học sinh, Mã Đạt là người chuyển đồ – một công việc có thể làm ở bất kỳ đâu – trong khi Mỹ Mỹ làm ở quán bar còn anh chàng nhiếp ảnh thì liên tục ra đường và tạo ra sự thay đổi với thành phố bằng cách sơn lên tường).

Mã Đạt mang trong mình thứ ám ảnh với quá khứ, không chỉ là với tình yêu trong quá khứ, mà còn là thành phố và dòng sông trong quá khứ. Khi đứng trong tiệm cắt tóc và Tiêu Hồng quàng tay qua cổ anh, Mã Đạt đã quyết định sẽ vì người tình cũ mà bắt cóc Mẫu Đơn. Lúc đứng trên ban công để trông Mẫu Đơn trước khi trả cô về với bố, Mã Đạt cũng nghĩ rằng mình làm đúng khi hành động nhân danh thứ tình yêu trước đó của mình. Cả hai lần, Mã Đạt đều nhìn ra dòng sông Tô Châu đục ngầu và những căn nhà bên sông.

Bằng việc để Mẫu Đơn và Mã Đạt chết cùng nhau, Lou Ye đã bộc lộ cảm giác của bản thân về sự thay đổi của thành phố: việc thành phố ngày càng phát triển lại tạo ra sự đổ nát. Thành phố của ngày xưa đã chết. “Mã Đạt, đưa em về nhà đi”, Mẫu Đơn nói khi hai người uống hết chai rượu và ngồi ở bờ sông. Nhà của họ ở trong lòng dòng Tô Châu. Mỹ Mỹ, sau khi nhìn thấy xác của Mẫu Đơn và Mã Đạt được vớt từ dưới sông lên, đã bỏ đi khỏi người yêu của mình, gần như cách Mẫu Đơn đã rời khỏi Mã Đạt: bất ngờ, không một dấu vết. Mỹ Mỹ bỏ đi mang trong mình một hi vọng tìm kiếm một thứ tình yêu thuần khiết như thế, với hi vọng rằng người yêu của cô sẽ giống Mã Đạt, không bao giờ nói dối bất kỳ điều gì. Mỹ Mỹ bỏ đi, mang trong mình một gửi gắm của tác giả về việc đi tìm lại thành phố đã mất, một thứ ám ảnh được Mã Đạt truyền cho: anh sẽ đi tìm em chứ, nàng hỏi.

Ở cuối phim, chàng trai chụp ảnh, nhân vật dẫn chuyện của Lou Ye, khi lại đi tàu trên dòng Tô Châu, đã thể hiện mong ước tìm về những ngày tháng cũ với Mỹ Mỹ, và cũng là thành phố của những ngày xưa: “Nếu Mỹ Mỹ không bỏ đi, có lẽ chúng tôi sẽ lại như trước kia, ngồi uống rượu cùng nhau, cùng du ngoạn trên sông Tô Châu và trôi dạt về phía biển… Có thể mặt trời sẽ xuất hiện và dòng sông trở nên trong xanh…”

Dòng sông trong xanh của những ngày xưa, khi thành phố chưa bị con người tàn phá.

Cuộc tình của những ngày xưa, khi cả hai vẫn còn thơ ngây.

MV5BMzc3YjhhYjctMjBjZC00ZWU0LTk3NDEtYzA5MjY0Y2RmODEyXkEyXkFqcGdeQXVyNzI1NzMxNzM@._V1_SY384_SX683_AL_

Nhưng Lou Ye cũng biết thành phố của ngày xưa ấy đã biến mất, mặc cho những con người bên sông cứ muốn đi tìm mãi: “Nhưng tôi sẽ không đi tìm Mỹ Mỹ nữa, vì tôi biết điều này không thể xảy ra mãi mãi… Thay vào đó tôi sẽ nhắm mắt lại, chờ đợi câu chuyện tình yêu tiếp theo…”

2 thoughts on “Suzhou River – tìm lại quá khứ đã mất

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s